Hoe worden België en Nederland voor belastingontwijking gebruikt? Worden er regels geschonden? Maken bedrijven en dienstverleners misbruik van de mogelijkheden die belastingparadijzen bieden? De Paradise Papers bieden inzicht.

PARADISE PAPERS

Niet eerder werd een zo grote groep journalisten genomineerd voor een Loep. En dan bestaat dit zevenkoppige Paradise Papers- team ook nog eens uit oude bekenden. Lars Bové, Kristof Clerix, Han Koch, Jan Kleinnijenhuis en Martijn Roessingh wonnen in 2015 een Loep met LuxLeaks. Gaby de Groot en Karlijn Kuijpers werkten ook al mee aan de vanaf april 2016 gepubliceerde Panama Papers. Anderhalf jaar na dat megadossier komen media over de hele wereld, wederom ondersteund door het International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ) met nieuwe onthullingen over de parallelle wereld van brievenbusfirma’s en offshoreconstructies.

De Paradise Papers bieden vooral inzicht in de actieve rol die overheden spelen bij belastingontwijking. Multinationals krijgen miljardenvoordelen in de schoot geworpen. Zo hoefde Procter & Gamble van de Nederlandse belastingdienst geen belasting te betalen over 676 miljoen dollar die was ondergebracht in een brievenbusfirma op de Kaaimaneilanden. En de Belgische staat was zélf actief in een belastingparadijs om belastingbetaling te ontlopen.

De onthullingen komen met name uit het digitaal doorspitten van letterlijk miljoenen documenten van de internationale financiële dienstverlener Appleby. Daarnaast spreken de journalisten, balancerend tussen geheimhouding en behoefte aan duiding, met deskundigen.

De grootste uitdaging, schrijven de makers in hun toelichting op de Loepinzending, is dat in zo’n vele maanden durend traject ook allerlei onderzoekslijnen doodlopen. ‘Het blijft zeer veel trial-and-error, waarin helaas veel darlings moeten worden gekilled.’


Vlaamse Airbnb-verhuurders lappen de regels aan hun laars. Vijf op de zes uitbaters zijn niet in orde met de registratieplicht. Achter de particuliere adresjes schuilt een verborgen business van ketens.

AIRBNB UNLOCKED

Dataspecialist Stijn Debrouwere, Lars Bové en Tobe Steel van De Tijd slagen er in met een omgebouwde scraper alle gegevens van de Airbnb-website te plukken en zo de ware omvang en impact van het populaire verhuurplatform in kaart te brengen.

Een vergelijking van de gegevens van Airbnb-zoekertjes met het Vlaams register van aangemelde adressen laat zien dat slechts één op de zes verhuurders zich registreert zoals het volgens de wetgeving hoort. Veertig procent van de Belgische Airbnb-uitbaters verhuurt meer dan zestig dagen per jaar.

De journalisten leggen de verborgen business achter het icoon van de deeleconomie bloot. Achter de kamers of woningen die de ‘gewone Belg’ verhuurt, blijkt een nieuwe business van Airbnb-ketens te groeien. Die draaien soms miljoenenomzetten, met hele Airbnb-flatgebouwen in Brussel. Het aantal van dit soort bulkverhuurders, in Nederland sleutelbedrijven genoemd, lijkt bovendien in opmars.

De journalisten van De Tijd stellen hun datascraper beschikbaar aan media in andere landen: de Süddeutsche Zeitung in Duitsland, Trouw in Nederland en Le Monde in Frankrijk. Maandenlang delen ze hun data via het platform Slack. Dit leidt tot gelijktijdig gepubliceerde mooie onthullingen in alle vier de landen.