Hoe worden België en Nederland voor belastingontwijking gebruikt? Worden er regels geschonden? Maken bedrijven en dienstverleners misbruik van de mogelijkheden die belastingparadijzen bieden? De Paradise Papers bieden inzicht.

PARADISE PAPERS

Niet eerder werd een zo grote groep journalisten genomineerd voor een Loep. En dan bestaat dit zevenkoppige Paradise Papers- team ook nog eens uit oude bekenden. Lars Bové, Kristof Clerix, Han Koch, Jan Kleinnijenhuis en Martijn Roessingh wonnen in 2015 een Loep met LuxLeaks. Gaby de Groot en Karlijn Kuijpers werkten ook al mee aan de vanaf april 2016 gepubliceerde Panama Papers. Anderhalf jaar na dat megadossier komen media over de hele wereld, wederom ondersteund door het International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ) met nieuwe onthullingen over de parallelle wereld van brievenbusfirma’s en offshoreconstructies.

De Paradise Papers bieden vooral inzicht in de actieve rol die overheden spelen bij belastingontwijking. Multinationals krijgen miljardenvoordelen in de schoot geworpen. Zo hoefde Procter & Gamble van de Nederlandse belastingdienst geen belasting te betalen over 676 miljoen dollar die was ondergebracht in een brievenbusfirma op de Kaaimaneilanden. En de Belgische staat was zélf actief in een belastingparadijs om belastingbetaling te ontlopen.

De onthullingen komen met name uit het digitaal doorspitten van letterlijk miljoenen documenten van de internationale financiële dienstverlener Appleby. Daarnaast spreken de journalisten, balancerend tussen geheimhouding en behoefte aan duiding, met deskundigen.

De grootste uitdaging, schrijven de makers in hun toelichting op de Loepinzending, is dat in zo’n vele maanden durend traject ook allerlei onderzoekslijnen doodlopen. ‘Het blijft zeer veel trial-and-error, waarin helaas veel darlings moeten worden gekilled.’


Aan schulden valt te verdienen. En flink ook. Investico toont aan dat in de nasleep van de crisis een heuse incasso-industrie en florerende datahandel is ontstaan. Een inkijkje in een miljoenenindustrie die drijft op de ellende van mensen met schulden.

DE HANDEL IN SCHULDEN

Nederlandse incassobureaus en voormalige afdelingen van ABN en ING kopen voor een fractie van de boekwaarde oude, openstaande schulden op bij energiebedrijven, telefoonmaatschappijen, sportscholen en webshops. Deze schulden innen de kopers vervolgens met harde hand via een geautomatiseerd proces.

Met een bankbeslag kunnen de kopers de volledige bankrekening van hun debiteuren leeghalen. Ze zijn niet bereikbaar voor schuldenaren of de schuldhulpverlening en weigeren doorgaans mee te werken aan ‘minnelijke’ oplossingen. Daarmee verergeren ze de schuldenproblematiek in Nederland. Met hun manier van werken houden de schuld-kopers zich niet aan richtlijnen van de Autoriteit Financiële Markten (AFM).

Karlijn Kuijpers, Thomas Muntz en Tim Staal van onderzoeksplatform Investico laten, deels in samenwerking met onderzoeksredacteur Gert-Jan Dennekamp van het actualiteitenprogramma Nieuwsuur, verder nog zien dat incassobureaus de regels van de Wet bescherming persoonsgegevens overtreden, door doorzoekbare databases aan te leggen met persoonsgegevens van wel 10,3 miljoen Nederlanders.

Ze verkopen deze gegevens door aan energiebedrijven, woningcorporaties en webwinkels, die willen weten of een potentiële klant in het verleden betalingsproblemen heeft gehad. Door zich voor te doen als klant, lukte het de journalisten deze datahandel bloot te leggen.